Waarom circulair beton meer is dan de keuze hergebruik of recyclen

Vaak denken we dat beton hergebruiken de duurzaamste oplossing is. En technisch gezien is dat ook zo. Maar in de praktijk zien we wat anders: beton recyclen komt veel vaker voor dan hergebruik. Waarom is dat zo? En belangrijker: wat zegt dit over keuzes die we in onze sector maken.

Het gaat om toepasbaarheid, schaalbaarheid en systeemverandering. Wie een betonnen ligger direct opnieuw kan inzetten, voorkomt immers nieuwe productie en behoudt de oorspronkelijke materiaalwaarde én CO₂-impact. Toch zien we in de praktijk iets anders gebeuren: recycling wordt veel vaker toegepast dan hergebruik. Waarom?

Omdat de meest duurzame oplossing niet altijd de meest toepasbare oplossing is. En precies daar zit een belangrijke les voor de sector.

Recycling: niet de hoogste circulariteitsvorm, maar wel schaalbaar

Recycling van beton heeft eigenschappen die het aantrekkelijk maken voor grootschalige toepassing. Het proces bestaat al en is onderdeel van de reguliere bouwpraktijk. Aannemers, logistieke partijen en verwerkers kennen het proces, de risico’s zijn beheersbaar en de technologie ontwikkelt zich snel. Hoogwaardige recyclers kunnen beton relatief snel verwerken, waardoor materiaal vaak binnen enkele weken weer beschikbaar is voor nieuwe toepassingen.

Daarnaast biedt recycling flexibiliteit. Het gerecyclede granulaat (grof en fijn) en cementrecyclaat kan worden toegepast waar op dat moment vraag naar is, bijvoorbeeld:

betonproducten met secundaire toeslagmaterialen;
menggranulaat voor GWW-toepassingen.

Ook belangrijk: de prestaties van beton met gerecyclede toeslagmaterialen zijn goed voorspelbaar en de levensduur blijft hoog bij correcte toepassing.

Zeker wanneer je met hoogwaardige breektechnieken ook het cement-recyclaat weer gebruikt in nieuw beton en daarnaast bij sloop, transport en verwerking in toenemende mate elektrisch materieel toepast, is recycling een hoogwaardige oplossing.

En daarmee is recycling een duidelijke verbetering ten opzichte van primaire grondstoffen.

Mobilis brengt de markt in beweging

Bij Mobilis praten we niet alleen over circulair beton, we passen het al meerdere jaren concreet toe in onze projecten. Gerecycled beton toepassen zien wij als een strategische keuze omdat we hiermee vandaag al substantiële duurzaamheidsimpact kunnen realiseren én tegelijkertijd de markt helpen om verder op te schalen.

Eén van de projecten waar we dit toepasten is Openbaar Vervoer Terminal Amsterdam Zuid.

Ontdek meer over circulair beton voor de bouw van de Brittenpassage.

Fotograaf Marcel Steinbach

Hergebruik: hogere impactreductie, maar lagere toepasbaarheid

Hergebruik staat hoger op de circulariteitsladder omdat het meer van de oorspronkelijke waarde behoudt. Toch blijkt het in de praktijk vaak complexer.

Losse betonnen onderdelen komen vooralsnog niet veel voor. Vaak is een druklaag aanwezig of zijn stekken in gains vastgestort. Het demonteren is in die gevallen erg uitdagend en kostbaar.

Voor hergebruik is uitgebreid testen nodig om zekerheid te krijgen over kwaliteit, wapening en resterende levensduur. Opdrachtgevers vragen vaak project specifieke goedkeuringen, wat het proces vertraagt en onzeker maakt.

Daarnaast zijn er praktische uitdagingen:

demontage is vaak complexer en duurder dan slopen;
transport is uitdagend door afmetingen en afstanden tussen projecten en opslag;
elementen passen alleen wanneer afmetingen en eisen exact overeenkomen of er zijn aanpassingen mogelijk;
opslag vraagt veel ruimte en tijd omdat de momenten van vraag en aanbod vaak langere periode uit elkaar liggen;
nieuwe normen en eisen maken dat veel bestaande elementen niet meer aan nieuwbouwnormen voldoen.

Bijvoorbeeld: Een brugligger die vrijkomt bij een renovatie in 2026 kan pas in 2030 een nieuwe toepassing krijgen. Tot die tijd blijft de ligger in opslag liggen en is inspectie en beheer nodig.

Hergebruik begint met doen

We kijken continu waar hergebruik van objecten mogelijk is, bij voorkeur direct binnen onze projecten. Zo hebben we bij Openbaar Vervoer Terminal Amsterdam Zuid perrontrappen hergebruikt als tijdelijke oplossing. Op eigen initiatief oogstten we samen met Struijk (ook onderdeel van TBI) vijftien betonnen liggers van de Haringvlietbrug. Deze liggers zijn inmiddels getest en gecertificeerd voor hergebruik in een nieuw project.

De grootste uitdaging ligt nu niet meer in de techniek, maar in een passend project vinden én een opdrachtgever die deze toepassing durft te ondersteunen.

Bekijk meer over de oogst van de betonnen liggers

Van optimale oplossing tot maximale impact

Dit maakt hergebruik vaak projectafhankelijk, terwijl recycling juist projectonafhankelijk werkt. En dat is misschien wel de belangrijkste observatie:

recycling past in het huidige systeem;
hergebruik vraagt om een nieuw systeem;
de echte vraag is niet wat duurzamer is, maar wat opschaalbaar is.

Als we alleen naar de theoretische impact kijken, wint hergebruik vaak. Maar als we kijken naar opschaling, betrouwbaarheid en toepasbaarheid heeft recycling momenteel een voordeel. Dat leidt tot een interessantere vraag voor de sector. Niet, wat is duurzamer? Maar: wat helpt ons om daadwerkelijk op grote schaal impact te reduceren?

Want een oplossing die 80% beter is maar die we in slechts 5% van de projecten toepassen, kan minder impact hebben dan een oplossing die 40% beter is maar die we in 80% van de projecten terugvinden.

Bedenk bij de duurzaamheidswinst van hergebruik dat die nú nog wel relatief groot is ten opzichte van recycling, maar dat zal in de toekomst anders zijn. De staalproductie zal over één à twee decennia grotendeels CO₂-neutraal zijn en bij cement/beton is dat al binnen vijf à tien jaar mogelijk. De winning van primaire grondstoffen vermijden, is op termijn dus de grootste uitdaging en daarvoor maakt hergebruik of recycling geen verschil.

Misschien moeten we stoppen met denken in óf-óf. De discussie gaat vaak over recycling òf hergebruik. Maar in werkelijkheid gaat het om een portfolio: hergebruik waar het kan, recycling waar het moet. En vooral: voorkomen waar het mogelijk is. Want de grootste winst zit nog steeds in:

duurzamer en minder beton toepassen door slimmer ontwerpen;
langer gebruik door beter onderhoud;
overdimensionering verminderen;
vervanging voorkomen door levensduurverlenging.

Bijvoorbeeld: Een brug die 120 jaar meegaat in plaats van 80 jaar voorkomt een volledige materiaalcyclus. Dat levert vaak meer impactreductie op dan recycling alleen.

Bekijk onze visie op duurzaamheid

De echte systeemvraag

Als we hergebruik echt willen opschalen, moeten we niet alleen naar beton kijken maar naar het systeem eromheen:

ontwerpprincipes (design for reuse);
standaardisatie van liggers en prefab elementen;
materiaalbanken;
aansprakelijkheidsmodellen;
contractvormen gericht op levensduur;
opslagstrategieën;
assetmanagementstrategieën;
alternatieve materiaalkeuzes waar beton niet noodzakelijk is;
‘durability’ van beton aanzienlijk verhogen vergeleken met huidig.

Want uiteindelijk is dit geen materiaalvraagstuk. Het is een organisatievraagstuk.

Een eerlijker conclusie voor de sector

Recycling is vandaag vaak de meest praktische circulaire oplossing en zal de komende jaren waarschijnlijk een grotere rol spelen dan hergebruik. Wel toont de studie van het EIB aan dat er in de toekomst mogelijk onvoldoende secundaire betonstromen beschikbaar komen om volledig aan de vraag te voldoen.

Tegelijk blijft hergebruik de meest duurzame oplossing wanneer het technisch en logistiek haalbaar is. Vooral kleinere prefab elementen zoals bestrating, keerwanden, barriers of stelconplaten worden al succesvol hergebruikt. Voor grotere objecten zoals brugliggers en tunnelsegmenten blijft dit voorlopig complex door logistiek, risicoverdeling en standaardisatie.

De echte uitdaging is dus niet kiezen tussen recycling of hergebruik, maar om die twee dichter bij elkaar te brengen. Niet door recycling minder te doen, maar door hergebruik makkelijker te maken. Bijvoorbeeld door:

standaard liggertypen te ontwerpen;
materiaalpaspoorten toe te passen;
regionale materiaalhubs te ontwikkelen;
ontwerp voor demontage standaard te maken.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Gijs Groen, Hoofd Duurzaamheid bij Mobilis, en Niki Loonen, betonspecialist en adviseur Research & Development Civiel bij TBI.

Circulair beton