Amsterdam door ogen van Piet Kramer
“Kleurrijk, een tikje excentriek en eigenzinnig.” De ogen van kenner Alice Roegholt glimmen als ze het over architect Piet Kramer heeft. Kramer (1881-1961) is verantwoordelijk voor het uiterlijk van zo’n 200 bruggen in Amsterdam, waaronder de 8 bruggen die project Oranje Loper nu herstelt en vernieuwt.
Wie was deze bijzondere man?
“Bovenal was Piet Kramer een kunstenaar”, zegt Alice plechtig. Op de Niek Engelschmanbrug over de Herengracht wijst ze naar de smeedijzeren leuning. “Dit is typisch Piet”, zegt ze bewonderend. “Sierlijke, maar toch strakke lijnen. Dat zie je ook weer terug in het natuursteen van de kademuren. Dat spanningsveld tussen enerzijds de rechte vormen en anderzijds de ronde vormen is kenmerkend voor zijn werk. En natuurlijk het gebruik van natuur- en baksteen in alle soorten en maten. Daarnaast had Kramer enorm oog voor detail en was hij heel creatief. Natuurlijk speelde functionaliteit een belangrijke rol in zijn ontwerpen, maar Kramers bruggen zijn ook kunstwerken.”
Piet Kramerbrug Amsterdam
Amsterdamse School
Kramers klasje bleek een vijver van talent. Samen met studiegenoot Michel de Klerk werd Kramer rond 1910 geselecteerd om een ontwerp te maken voor het nieuwe Scheepvaarthuis, onder leiding van Joan van der Mey. Alice: “Dat wisten de mannen toen nog niet, maar dit was het begin van de bouwstijl die later Amsterdamse School werd genoemd. Zowel De Klerk, Kramer als Van der Mey worden gezien als de grondleggers.”
In 1917 werd Kramer ingelijfd bij de Dienst Publieke Werken van gemeente Amsterdam. Werk was er genoeg. “De stad groeide snel en er was - toen ook al - een enorm tekort aan betaalbare woningen en infrastructuur.” Zodoende bouwde Kramer aan meerdere woningbouwprojecten en honderden bruggen. “Veel van de bruggen in het historische centrum werden verbreed onder leiding van Kramer, waarbij hij ruimte liet voor het oorspronkelijke ontwerp, maar tegelijkertijd zijn eigen signatuur toevoegde. Hij was overigens niet een heel erge fan van de bouwstijl van de grachtengordel, haha.”
De bruggen die hij helemaal nieuw bouwde - soms ook met toevoeging van brughuisjes - zijn wel helemaal in Kramers eigen stijl. “Zo ontstond er een mooie overgang van de oude, herstelde bruggen in het Centrum naar de geheel nieuwe, moderne bruggen aan de rand van de stad.”
Wooncomplex De Dageraad
Student bij Eduard Cuypers
“Tegenwoordig zijn architecten allemaal naar de TU Delft geweest, maar vroeger ging dat anders”, vervolgt Alice. Zo leerde Kramer het vak van architect Eduard Cuypers, de neef van architect Pierre Cuypers die onder andere het Rijksmuseum ontwierp. “Eduard Cuypers was een bevlogen en belezen man. Beroemd was zijn uitgebreide bibliotheek, vol met boeken over kunst, vreemde culturen en bouwwerken uit de oudheid, zoals de tempel Borobudur. En dankzij de opkomst van fotografie hoefde je niet langer de grenzen over om kennis te maken met dit soort bouwstijlen.”
Eduard Cuypers spoorde zijn studenten aan om te lezen en zo inspiratie op te doen. Daarnaast was Cuypers een groot aanhanger van het totaalontwerp, waarbij je als architect verantwoordelijk bent voor alle onderdelen. Zo werden zijn studenten niet alleen onderwezen in technisch tekenen, maar ook in het bewerken van hout en staal en beeldhouwen. “In museum Het Schip is bijvoorbeeld een hele slaapkamer van Kramers hand te zien. Dit bewijst maar weer wat een alleskunner hij was.”
Scheepvaarthuis Prins Hendrikkade 1930
Charmeur
En waar de Amsterdamse School in de jaren ‘20 als heel modern werd beschouwd, raakte de stijl in de jaren ‘50 alweer uit de mode. Alice: “Gelukkig is er nu weer veel waardering voor het werk van de oude meesters en wordt de bouwstijl wederom gekopieerd en toegepast.” Helaas is veel archief over de man Piet Kramer verloren gegaan.
“Maar dankzij verhalen van zijn dochter, zoon en oud-collega’s weten we toch wel een beetje wat voor man het was. Zo hield hij van de stad, was hij een echte charmeur en een beetje theatraal. Hij liet zich bijvoorbeeld graag verkleed fotograferen en ontving wel eens mensen in adamskostuum. En ondanks zijn duidelijke visie, werkte hij ook graag samen met mensen die hij bewonderde. Zoals met beeldhouwer Hildo Krop. Hij was zich ook zeker bewust van het stempel dat hij op Amsterdam drukte; de stad was zijn podium. Als hij nu had geleefd was hij vast een heel populaire mediaman geweest met heel veel volgers op Instagram.”
En wat had Kramer ervan gevonden dat zijn monumentale bruggen nu weer in oude luister hersteld worden door aannemerscombinatie Piet Kramer 2.0? Alice lacht: “Ik weet zeker dat Kramer dat geweldig had gevonden!”
Over de Oranje Loper
Als onderdeel van Programma Oranje Loper worden gefaseerd de straten en bruggen van de Raadhuisstraat tot het Mercatorplein in Amsterdam gerenoveerd, verbeterd en vernieuwd. De opgave omvat voor de bouwcombinatie Piet Kramer 2.0 (Mobilis en Dura Vermeer) een onderverdeling in drie deelcontracten en -gebieden:
- Marnixstraat-Rozengracht en vernieuwing brug 117
- Straten en onderhoud bruggen in West
- Straten en renovatie bruggen in Centrum